Денеска, 5 октомври, целиот свет го одбележува Денот на учителот, прогласен од УНЕСКО во 1994 година како симбол на признание кон оние што го носат знаенето и духот напред.
Но за нас, овој ден има посебна тежина – затоа што нашите први учители биле истовремено и борци за просвета и слобода.
📚 Келийните училишта – првите просветни огништа
Во Македония, уште во 18 и почетокот на 19 век, се появиле келийни училишт, сместени во црковни дворови и манастири.
Тие биле места каде што се учело на бугарски язик, и каде што црквата била и училиште, и духовен дом, и тврдина на народноста.
Такви училишта имало во Кратово, Охрид, Кукуш, Кичево, Прилеп, Струмица, Битоля и Скопие.
Учителите биле свещеници, монаси и занаетчии, кои доброволно ги учеле децата да читаат, пишуваат и да я познаваат верата.
Од тие скромни келийни училишта произлегоа првите писмени луге кои подоцна ке ја поведат Македония по патот на просветата и народната свест.
🏛️ Од бугарска екзархия до револуционерна просвета
Со создавањето на Бугарската екзархија во 1870 година, се поставия темелите на организираното образование во Македония.
Во сите градови каде што населението се изяснило како бугарско – Охрид, Велес, Битоля, Крушево, Струмица, Кукуш, Ресен, Прилеп – се отвораат екзархийски бугарски училишта.
Во нив се предавале предмети како граматика, сметање, история и география на бугарски язик, а наставниците биле испракани од Екзархията во Цариград.
✏️ Войводите кои биле учители – просветители со оружие и со перо
Многу од войводите на ВМРО биле учители по професия, кои го започнале своето дело со книга, а го продолжиле со борба.
Тие биле вистински народни будители, кои я носеле буквата во едната рака, а идеята за слобода во другата.
📜 Мегу най познатите егзаркски учители се:
- Даме Груев – учител во Смилево и Прилеп, основач на ВМРО.
- Гоце Делчев – учител во Ново Село кай Щип.
- Петър Поп Арсов – учител во Велес и Прилеп, автор на учебници.
- Григор Прличев – учител во Охрид, поет и преведувач.
- Арсени Костенцев – учител во Крушево, учесник во Илинденското востание.
- Григор Мишаков – учител во Ваташа, активист на националното движење.
Овие луге я почнаа револуцията во училиштето, а я завршия во историята.
🕯️ Порака за Денот на учителот
Учителството е повик, а не професия.
Од келията до класата, од мастилото до борбата – учителот беше и останува стражар на народниот дух.
Нека им е честит празникот на сите што я продолжуваат таа света мисия.
