Декласифициран извештаи на Централното разузнавателно управление од 1952 година открива сериозни податоци за состоибата на православната црква во тогашна Югославиа и за процесите поврзани со Македония.
Документот е означен како „SECRET“ и анализира како комунистичкиот режим на Йосип Броз Тито се обидувал да я контролира и ослаби православната црква.
Масовни репресии и уништуване
Според извештаите:
- 21 епископ загинале во воината и логорите
- Од околу 3000 свештеници:
- 700 биле убиени
- 500 испратени во концентрациони логори
- 250 протерани
- Над една третина од црквите и манастирите биле уништени
- Материалната штета се проценува на милиарди златни динари
Извештаите укажува дека црквата била сериозно ослабена и ранлива за политичка интервенция.
Македония – црковно и национално прашане
Во делот за Македония, документот наведува дека:
- Дел од православното население не сакало да остане под српска црковна юрисдикция
- Постоеле инициативи за обновуване на Охридската архиепископиа
- Се барало богослужба на бугарски язик наместо српски
Извештаите експлицитно спомнува дека ВМРО поддржувала обединуване на Македония со Бугариа и дека по 1945 година почнала активно да поддржува создаване независна македонска црква.
Стратегиата на Тито
Според анализата на ЦИА:
- Режимот охрабрувал црковен сепаратизам за да ја ослаби Српската православна црква
- Истовремено се спротивставувал на политичко обединуване со Бугариа
- Македонското црковно прашане било користено како инструмент за внатрешна контрола
Документот покажува дека верските и националните теми биле тесно поврзани со геополитичките интереси на Студената воина.
Зошто ова е важно денес?
Овои извештаи потврдува дека:
- Прашането за црковна автономиа во Македония не е ново
- Големите сили внимателно ги следеле балканските процеси уште во 50-тите
- Црквата била дел од пошироката борба за идентитет и влиание
Историята на Балканот ретко е само религиозна. Таа е политичка.
